“Hiçbir şey gerçekten kaybolmaz, kaybolamaz.” — Walt Whitman, Continuities

Kaybolmak… Bir şeyin artık gözümüzün önünde olmaması mı, yoksa bildiğimiz biçimini yitirerek başka bir şeye dönüşmesi mi? Kaybettiğimiz bir eşya, geride bıraktığımız bir anı, artık yanımızda olmayan biri… Hepsini aynı kelimeyle anlatıyoruz: Kaybolmak.

Peki, kaybolan gerçekten nereye gider?

Isabel Minhós Martins, Kaybolunca Nereye Gideriz? adlı kitabında bu sorunun peşine düşüyor. Çocukların gündelik yaşamlarından tanıdık örneklerle başlayan anlatı, zamanla yaşam döngüsü, dönüşüm, yok oluş, ayrılık ve ölüm gibi üzerinde konuşması kolay olmayan kavramlara uzanıyor. Kitap, Koç Üniversitesi Yayınları tarafından Türkçe olarak okurla buluşurken, çevirisini Sevcan Şahin üstleniyor.

Bir Yayınevinin Hayalinden Doğan Kitaplar

Bu derinlikli ve samimi anlatımın arkasındaki isme yakından baktığımızda kitabın ruhunu daha da iyi hissedebiliyoruz. Portekiz çocuk edebiyatının dikkat çeken isimlerinden biri olan yazar, 1999 yılında kurulan Planeta Tangerina yayınevinin kurucu ekibinde yer alıyor. Çocuk kitaplarını yalnızca birer hikâye anlatma aracı olarak değil; çocukların dünyayı farklı açılardan görmesini, düşünmesini ve sorgulamasını sağlayan alanlar olarak ele alan bu yayıncılık anlayışı, Martins’in tüm eserlerinde kendini gösteriyor.

Yayınevi, 2013 yılında Bologna Çocuk Kitapları Fuarı’nda yılın en iyi çocuk yayıncısı seçilerek uluslararası alandaki başarısını da kanıtlamıştır. Martins’in üretimi yalnızca kitaplarla da sınırlı kalmıyor; dergiler, çizgi romanlar, animasyonlar ve farklı yaratıcı projelerle zenginleşen çok yönlü bir dünyadan besleniyor. Çocuklara evrendeki yaşam döngüsünü, ayrılıkları ve kayboluşları anlatan bu zarif dil, işte tam da bu zengin birikimin eseridir.

Dönüşüm ve Yok Oluş Üzerine

Kitabın bende uyandırdığı en güçlü hislerden biri, kaybolmanın her zaman mutlak bir son anlamına gelmediği gerçeği. Bir taş kuma dönüştüğünde gerçekten yok olur mu? Bir nesne biçimini kaybettiğinde ya da başka bir şeye dönüştüğünde artık var olmadığını söyleyebilir miyiz?

Martins, kaybolma kavramını tek bir düzlüğe sıkıştırmak yerine sorularla çoğaltıyor. Çocukların oyun parklarında kaybettiği eşyalar, eriyen karlar, batan güneş veya sert taşların zamanla aşınması gibi örnekler üzerinden değişimin bir anda olmadığını gösteriyor. Böylece okur, bildiği kelimelerin sınırlarını yeniden yokluyor: Kaybolmak bütünüyle ortadan kalkmak mıdır, yoksa artık aynı biçimde var olmamak mı? Bu bakış açısı, doğadaki döngüleri ve değişimi çok daha sıcak bir yerden kucaklamamızı sağlıyor.

Ölüm ve Ayrılık Kavramı Üzerine Konuşmak

Çocuk edebiyatının en kıymetli taraflarından biri, yetişkinlerin konuşmakta zorlandığı konulara çocuklarla birlikte yaklaşabilmesine kapı aralamasıdır. Ölüm, ayrılık ve kayıp da tam olarak bu hassas çemberin içindedir. Onları korumak isterken sorularını cevapsız bırakabiliyor ya da kendi kaygılarımız yüzünden bu sohbetleri erteleyebiliyoruz. Oysa çocukların saf merakı, yetişkinlerin kalıplaşmış cevaplarından çok daha derinlere uzanabiliyor.

Kaybolunca Nereye Gideriz? , bu zor alanı hazır reçetelerle kapatmak yerine düşünmeye ve konuşmaya alan açan yaklaşımıyla dikkat çekiyor. Sevdiklerimizin hayatımızdan ayrılışını; çocukların korkularını hafifletecek, son derece naif ve şiirsel bir metafor diliyle ele alıyor. Bir insan aramızdan ayrıldığında geride kalan anılar, sesler ve paylaşılan o güzel zamanlar, yokluk dediğimiz boşluğu doldurmaya devam ediyor. Çünkü çocuklarla bu konuları konuşmak her soruya hemen bir yanıt bulmak değil, bazen sadece o sorunun karşısında birlikte durabilmektir.

Sözcüklerle Resimlerin Buluştuğu Yer

İyi bir resimli kitabı incelerken, metnin anlattıkları kadar görsellerin o dünyaya nasıl eşlik ettiğine de bakmak gerekir. Madalena Matoso’nun illüstrasyonları, kitabın görsel anlatı katmanını kusursuz bir şekilde örüyor. Resimler yalnızca metni tekrarlamıyor; sayfa aralarında yeni boşluklar açıyor, okurun sözcüklerle tek başına kuramayacağı bağları görünür kılıyor. Metin ve resmin bu uyumlu dansı, kitabın her yaştan okura hitap eden ortak bir düşünme alanı yaratmasını sağlıyor.

Son Söz Yerine

Kaybolunca Nereye Gideriz? , okurunu yalnızca kaybolan şeylerin peşinden gitmeye değil, varlık, yokluk ve değişim üzerine yeniden düşünmeye davet ediyor. Kitabı kapattığımızda belki her sorunun keskin cevabını cebimize koymuş olmuyoruz; ama kaybolmaya eskisi gibi bakmadığımız da gayet açık.Çünkü bazı soruların kıymeti, onları hemen yanıtlayabilmemizde değil, onları birlikte taşıyabilmemizin tatlı huzurunda saklıdır.

Isabel Minhós Martins | Resimleyen: Madalena Matoso | Çeviren: Sevcan Şahin | Koç Üniversitesi Yayınları

Hale Şenözgen Buruş

Çocuk Kitapları Konuşalım Kulüp Yöneticisi